Tiroid hastalıkları yalnızca metabolizmayı, kalp hızını veya kilo değişimini etkilemez. Bazı hastalarda gözleri ve göz çevresindeki dokuları da etkileyebilir. Bu duruma tiroid göz hastalığı adı verilir.
Tiroid göz hastalığı; gözlerde öne doğru çıkma, kapak açıklığında artış, göz kuruluğu, kızarıklık, batma, ışık hassasiyeti ve çift görme gibi şikâyetlerle kendini gösterebilir. Bazı hastalarda hafif seyrederken, bazı hastalarda görme kalitesini ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyebilir.
Tiroid Göz Hastalığı Nedir?
Tiroid göz hastalığı, bağışıklık sisteminin göz çevresindeki kaslara, yağ dokusuna ve bağ dokularına karşı reaksiyon göstermesiyle ortaya çıkan inflamatuvar bir hastalıktır. En sık Graves hastalığı ile birlikte görülür. Bu nedenle “Graves oftalmopatisi” veya “tiroid ilişkili orbitopati” olarak da adlandırılır.
Bu hastalıkta göz arkasındaki dokularda şişme ve hacim artışı gelişebilir. Göz küresi, kemik yapıdan oluşan orbitanın içinde yer aldığı için, göz arkasındaki dokuların şişmesi gözün öne doğru itilmesine neden olabilir. Bu durum halk arasında “gözlerin büyümesi” veya “gözlerin dışarı çıkması” şeklinde tarif edilir.
Tiroid Göz Hastalığı Neden Olur?
Tiroid göz hastalığının temelinde bağışıklık sisteminin anormal çalışması yer alır. Vücut, tiroid beziyle ilişkili bazı yapılara karşı antikorlar üretirken, benzer reaksiyon göz çevresindeki dokularda da gelişebilir.
Bu süreçte göz çevresindeki kaslarda ve yağ dokusunda inflamasyon oluşur. Dokular şişer, göz arkasındaki basınç artabilir ve göz kapaklarının pozisyonu değişebilir.
Tiroid göz hastalığı en sık hipertiroidi, yani tiroid bezinin fazla çalışması ile ilişkili olsa da her zaman tiroid hormonlarının yüksek olduğu dönemde ortaya çıkmaz. Bazı hastalarda tiroid hormonları normal sınırlarda olabilir. Nadiren hipotiroidi ile birlikte de görülebilir.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Tiroid göz hastalığı her hastada aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişilerde yalnızca hafif kuruluk ve kapak açıklığında artış görülürken, bazı kişilerde belirgin göz çıkıklığı, çift görme veya görme siniri basısı gelişebilir.
Risk faktörleri arasında şunlar yer alır:
- Graves hastalığı
- Sigara kullanımı
- Kontrolsüz tiroid hormon düzeyleri
- Ailede otoimmün tiroid hastalığı öyküsü
- Kadın cinsiyet
- Orta yaş dönemi
- Daha önce radyoaktif iyot tedavisi uygulanmış olması
- Stres ve bağışıklık sistemini etkileyen durumlar
Özellikle sigara kullanımı, tiroid göz hastalığının daha ağır seyretmesine ve tedaviye daha zor yanıt vermesine neden olabilir.
Tiroid Göz Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Tiroid göz hastalığında belirtiler hastalığın şiddetine ve aktif olup olmamasına göre değişebilir. En sık görülen bulgular şunlardır:
- Gözlerde öne doğru çıkma
- Göz kapaklarında açıklık artışı
- Üst göz kapağının yukarı çekilmiş gibi görünmesi
- Gözlerde kuruluk
- Batma, yanma ve kum kaçmış hissi
- Kızarıklık
- Sulanma
- Işığa hassasiyet
- Göz çevresinde şişlik
- Sabahları kapaklarda dolgunluk
- Göz hareketleriyle ağrı
- Bulanık görme
- Çift görme
- Gözleri tam kapatamama
- Yüz ifadesinde değişiklik
Bazı hastalar aynaya baktığında gözlerinin daha büyük göründüğünü, daha yorgun veya daha şaşkın bir yüz ifadesi oluştuğunu fark eder. Bu durum yalnızca estetik bir sorun değildir; göz yüzeyinin açıkta kalmasına, kuruluğa ve kornea hasarına da yol açabilir.
Göz Kapağı Çekilmesi Nedir?
Tiroid göz hastalığında en sık görülen bulgulardan biri göz kapağı çekilmesidir. Üst göz kapağı normalden daha yukarıda durabilir. Bu nedenle göz daha açık, daha büyük veya daha belirgin görünür.
Göz kapağı çekilmesi, hem görünümü etkiler hem de göz yüzeyinin daha fazla açıkta kalmasına neden olur. Göz yüzeyi daha fazla buharlaşmaya maruz kaldığı için kuruluk, batma, yanma ve kızarıklık artabilir.
Bazı hastalarda alt göz kapağında da aşağı doğru çekilme görülebilir. Bu durumda gözün beyaz kısmı daha fazla görünür ve göz yüzeyi daha kolay kurur.
Gözlerde Öne Doğru Çıkma Neden Olur?
Tiroid göz hastalığında göz arkasındaki kaslar ve yağ dokusu şişebilir. Orbita adı verilen kemik boşluk sınırlı bir alandır. Bu alandaki dokuların hacmi arttığında göz küresi öne doğru itilir.
Bu duruma proptozis veya ekzoftalmi denir. Hastalar bunu genellikle “gözüm büyüdü”, “gözüm dışarı çıktı”, “eski fotoğraflarıma göre gözüm değişti” şeklinde tarif eder.
Gözlerde öne doğru çıkma arttıkça göz kapaklarının gözü kapatması zorlaşabilir. Bu da özellikle gece uyurken gözün tam kapanmamasına, sabahları batma ve kızarıklıkla uyanmaya neden olabilir.
Çift Görme Neden Gelişir?
Tiroid göz hastalığında gözleri hareket ettiren kaslar kalınlaşabilir ve sertleşebilir. Bu kaslar normal esnekliğini kaybettiğinde iki göz aynı yöne tam olarak hareket edemeyebilir.
Bu durumda hasta özellikle sağa, sola, yukarı veya aşağı bakarken çift görme yaşayabilir. Bazı hastalarda çift görme yalnızca belirli bakış yönlerinde olurken, bazı hastalarda karşıya bakışta da ortaya çıkabilir.
Çift görme, araç kullanma, merdiven inip çıkma, bilgisayar kullanma ve günlük yaşam aktivitelerini belirgin şekilde zorlaştırabilir.
Tiroid Göz Hastalığı Görmeyi Tehdit Eder mi?
Çoğu tiroid göz hastalığı hafif veya orta şiddette seyreder. Ancak bazı durumlarda hastalık görmeyi tehdit edebilir.
Acil değerlendirme gerektiren bulgular şunlardır:
- Görmede ani veya ilerleyici azalma
- Renkleri soluk görme
- Görme alanında daralma
- Şiddetli göz ağrısı
- Gözleri kapatamama
- Kornea üzerinde yara gelişmesi
- Hızla artan göz çıkıklığı
- Yeni başlayan veya hızla artan çift görme
Tiroid göz hastalığında en önemli ciddi durumlardan biri, göz arkasındaki şiş dokuların görme sinirine bası yapmasıdır. Bu tablo nadir görülür ancak erken fark edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilir.
Hastalık Aktif ve İnaktif Dönem Olarak Seyredebilir
Tiroid göz hastalığı genellikle iki dönem halinde değerlendirilir.
İlk dönem aktif dönemdir. Bu dönemde inflamasyon ön plandadır. Göz çevresinde şişlik, kızarıklık, ağrı, kapaklarda dolgunluk, göz hareketlerinde rahatsızlık ve bulgularda ilerleme görülebilir.
İkinci dönem ise inaktif dönemdir. Bu dönemde inflamasyon azalır ve hastalık daha stabil hale gelir. Ancak aktif dönemde oluşan göz çıkıklığı, kapak çekilmesi veya çift görme gibi yapısal değişiklikler kalıcı olabilir.
Tedavi planı yapılırken hastalığın aktif mi yoksa inaktif mi olduğu çok önemlidir. Çünkü aktif dönemde inflamasyonu azaltmaya yönelik tedaviler ön plandayken, inaktif dönemde kalıcı yapısal sorunlara yönelik cerrahi tedaviler gündeme gelebilir.
Tanı Nasıl Konur?
Tiroid göz hastalığının tanısı göz muayenesi, tiroid değerlendirmesi ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleri ile konur.
Muayenede gözlerin öne doğru çıkıklık derecesi, kapak pozisyonu, göz hareketleri, çift görme varlığı, göz yüzeyi, kornea durumu ve görme siniri değerlendirilir.
Tanıda kullanılan başlıca değerlendirmeler şunlardır:
- Görme keskinliği ölçümü
- Göz tansiyonu ölçümü
- Göz hareketlerinin değerlendirilmesi
- Kapak pozisyonunun incelenmesi
- Hertel ekzoftalmometre ile göz çıkıklığının ölçülmesi
- Göz yüzeyi ve kornea muayenesi
- Renkli görme ve görme siniri değerlendirmesi
- Tiroid hormon testleri
- Tiroid antikor testleri
- Orbita BT veya MR görüntüleme
Her hastada tüm testler gerekli olmayabilir. Hangi incelemelerin yapılacağı hastanın bulgularına göre belirlenir.
Tiroid Göz Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Tiroid göz hastalığının tedavisi hastalığın şiddetine, aktif olup olmamasına, görmeyi tehdit edip etmemesine ve hastanın şikâyetlerine göre planlanır.
Tedavi tek bir yöntemden ibaret değildir. Endokrinoloji, göz hastalıkları ve bazı durumlarda kulak burun boğaz uzmanlarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir.
Hafif Hastalıkta Tedavi Yaklaşımı
Hafif tiroid göz hastalığında temel amaç göz yüzeyini korumak, kuruluğu azaltmak ve hastalığın ilerlemesini önlemektir.
Bu dönemde önerilebilecek yaklaşımlar şunlardır:
- Suni gözyaşı damlaları
- Göz yüzeyini koruyucu jeller
- Güneş gözlüğü kullanımı
- Sigaranın bırakılması
- Tiroid hormonlarının dengelenmesi
- Uyurken başın hafif yüksek tutulması
- Göz kuruluğunu artıran ortamlardan kaçınma
- Düzenli göz ve endokrinoloji takibi
Bazı hafif olgularda hastalık zaman içinde kendiliğinden sakinleşebilir. Ancak bu süreçte düzenli takip önemlidir.
Aktif Dönemde Medikal Tedaviler
Orta ve ağır tiroid göz hastalığında, özellikle aktif inflamasyon varsa ilaç tedavileri gündeme gelebilir.
Bu tedaviler arasında kortikosteroidler, bağışıklık sistemini düzenleyen bazı ilaçlar ve seçilmiş hastalarda biyolojik ajanlar yer alabilir. Tedavi kararı hastalığın aktivitesine, şiddetine, hastanın genel sağlık durumuna ve eşlik eden hastalıklarına göre verilir.
Bu ilaçların her biri belirli yan etki riskleri taşıyabilir. Bu nedenle tedavi mutlaka hekim kontrolünde planlanmalı ve takip edilmelidir.
Orbital Dekompresyon Ameliyatı Nedir?
Orbital dekompresyon, göz arkasındaki basıncı azaltmak ve gözün daha geriye yerleşmesini sağlamak amacıyla yapılan bir cerrahi işlemdir.
Tiroid göz hastalığında göz arkasındaki dokular şiştiğinde göz öne doğru itilebilir. Orbital dekompresyon ameliyatında orbitanın kemik duvarlarından bazıları kontrollü şekilde açılarak göz arkasındaki dokulara daha fazla alan sağlanır.
Bu ameliyat şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Belirgin göz çıkıklığı
- Gözleri kapatamama
- Kornea yüzeyinin açıkta kalması
- Görme siniri basısı riski
- İlaç tedavisine rağmen devam eden ciddi bulgular
- Hastalık sakinleştikten sonra kalıcı proptozis
Orbital dekompresyon her hastaya gereken bir ameliyat değildir. Uygun hasta seçimi, hastalığın dönemi ve cerrahi planlama çok önemlidir.
Çift Görme İçin Tedavi Gerekir mi?
Tiroid göz hastalığında çift görme, göz kaslarının etkilenmesine bağlı gelişir. Hafif olgularda prizmatik gözlükler veya takip yeterli olabilir. Ancak kalıcı ve günlük yaşamı etkileyen çift görmelerde şaşılık cerrahisi gerekebilir.
Şaşılık cerrahisi genellikle hastalık stabil hale geldikten sonra planlanır. Çünkü aktif dönemde göz kaslarındaki değişiklikler devam edebilir ve kayma açısı zaman içinde değişebilir.
Göz Kapağı Ameliyatları Ne Zaman Yapılır?
Tiroid göz hastalığında göz kapağı çekilmesi, gözleri kapatamama veya estetik-fonksiyonel kapak problemleri gelişebilir. Kapak cerrahileri genellikle hastalık inaktif döneme girdikten ve göz pozisyonu stabil hale geldikten sonra planlanır.
Bazı hastalarda orbital dekompresyon, şaşılık cerrahisi ve kapak cerrahisi belirli bir sırayla yapılır. Bu sıralama hastaya göre değişir.
Genel yaklaşım çoğu zaman şu şekildedir:
- Önce görmeyi tehdit eden durumlar tedavi edilir. 2. Gerekirse orbital dekompresyon yapılır. 3. Kalıcı çift görme varsa şaşılık cerrahisi planlanır. 4. Son aşamada göz kapağı pozisyonu düzeltilir.
Bu sıra her hasta için aynı olmak zorunda değildir. Tedavi planı kişiye özel yapılmalıdır.
Sigara Tiroid Göz Hastalığını Etkiler mi?
Evet. Sigara kullanımı tiroid göz hastalığı için en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Sigara içen hastalarda hastalık daha ağır seyredebilir, tedaviye yanıt daha zayıf olabilir ve hastalığın ilerleme riski artabilir.
Bu nedenle tiroid göz hastalığı tanısı alan hastalarda sigaranın bırakılması tedavinin önemli bir parçasıdır.
Tiroid Değerlerinin Düzelmesi Göz Hastalığını Tamamen Geçirir mi?
Tiroid hormonlarının dengelenmesi çok önemlidir; ancak tiroid değerlerinin normale gelmesi göz bulgularının her zaman tamamen düzeleceği anlamına gelmez.
Bazı hastalarda tiroid kontrol altına alındıktan sonra göz bulguları gerileyebilir. Bazı hastalarda ise göz çıkıklığı, kapak çekilmesi veya çift görme gibi bulgular kalıcı hale gelebilir.
Bu nedenle tiroid tedavisi ile göz tedavisi birlikte düşünülmeli, hasta hem endokrinoloji hem de göz hastalıkları açısından takip edilmelidir.
Ne Zaman Göz Doktoruna Başvurmak Gerekir?
Tiroid hastalığı olan kişilerde aşağıdaki belirtiler varsa göz hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir:
- Gözlerde büyüme veya öne çıkma
- Göz kapağında yukarı çekilme
- Yeni başlayan çift görme
- Gözlerde kuruluk, batma ve yanma
- Gözleri tam kapatamama
- Göz çevresinde şişlik
- Göz hareketleriyle ağrı
- Görmede azalma
- Renkleri soluk görme
- Işığa hassasiyet
- Sürekli kızarıklık veya sulanma
Özellikle görme azalması, renklerde soluklaşma veya gözleri kapatamama gibi durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir.